[ Antwoord: | MUURKRANT - Echopol ]
Posted by Erika Verheyen on 31/10/2009, 19:52:13
'Het is in het belang en het is de plicht van een wijs volk om politieke partijen te ontmoedigen en te beperken.' Zo luidt het jaarlijks in de Amerikaanse Senaat, wanneer zoals de traditie het wil de afscheidsrede van George Washington wordt voorgelezen. De eerste president van de VS moest bij zijn aftreden niets hebben van politieke partijen omdat hij vreesde dat ze de macht zouden misbruiken om andere politieke fracties een loer te draaien. Ironisch genoeg leest in de Senaat nu het ene jaar een Democraat de 'farewell address' van Washington voor, en het andere jaar een Republikein.
Politieke partijen zijn rare dingen. Ze staan in het centrum van de macht, maar in de Belgische grondwet wordt er met geen woord over gerept. Ze zijn op de keper beschouwd eigendom van niemand, want hun belangrijkste activa is politieke geloofwaardigheid, om de zoveel jaar verzilverd in parlementszetels. En wat nog bevreemdender is: hoewel ze cruciaal zijn voor een democratie, worden ze gerund als kleine middeleeuwse feodale graafschappen.
Het essentiële van zo'n feodaal systeem was dat er een soeverein was die een stuk land gaf aan een leenheer. In ruil moest die leenheer onvoorwaardelijke trouw aan de soeverein zweren en zonder veel morren doen wat hij zei. Vervang dat stuk land door een verkiesbare plaats op de lijst en de gelijkenis wordt duidelijk.
De partijvoorzitters of -boegbeelden zijn de soevereinen. Zij bepalen wie in het parlement komt omdat zij de kieslijsten samenstellen. Soms gebeurt het dat iemand op eigen kracht over de kandidaten met een beter plaats springt en toch verkozen raakt, maar dat is meer uitzondering dan regel. En zodra de parlementszetel binnen is, moet de leenheer trouw zweren aan de partijtop. Wie daaraan twijfelt, vraagt het maar aan Patrik Vankrunkelsven, die deze week zijn afscheid aankondigde.
clans
Wat gebeurt er als de soeverein vertrekt? Dan breekt een clanoorlog uit. Hoe kan de voorzittersstrijd in Open VLD beter worden omschreven dan als een tot nog toe vrij vriendelijk verlopend oorlogje om de erfopvolging van Guy Verhofstadt? Zelfs de liberalen spreken van de 'clans' in Oost-Vlaanderen: het zuiden van de provincie is De Croo-land, het oosten komt toe aan de familie De Gucht, Gent en het noorden van de provincie is Verhofstadt-Declercq-territorium.
Zelfs de organisatie van de partij doet denken aan een feodaal systeem. Er zijn de partijtop en familie, ook wel de liberale adel genoemd. Dan zijn er de voormalige woordvoerders van de partijtop: Bart Somers, Guy Vanhengel, Marino Keulen, Bart Tommelein, om de belangrijkste te noemen. Bij geen enkele andere partij stoten de vertrouwelingen van de partijtop zo hoog door in de politieke pikorde. En via die politieke adel en ex-woordvoerders lijken de liberale clans goed op weg om de oude gevechten ook via de nieuwe generaties te blijven uitvechten.
Wat gebeurt er als de soeverein te lang op de troon blijft zitten? Dan breekt rebellie uit. Kijk naar de MR, een ministaatje met twee clans (Didier Reynders en Louis en Charles Michel) en drie graafschappen (de liberale PRL, het Fransdolle FDF en het christendemocratische MCC). Voorzitter Reynders moet sinds deze week een mannetje van de clan-Michel als vicevoorzitter naast zich dulden. Intussen probeert het FDF zijn graafschap in Brussel uit te breiden door bij de volgende verkiezingen ook in Wallonië op te komen. Sommigen zien daarin de vlucht vooruit voor het après-BHV-tijdperk, wanneer het FDF in de Vlaamse Rand geen stemmen meer kan halen. En Reynders? Die blijft zich onverstoorbaar gedragen als de ongekroonde koning aan wie iedere Franstalige liberaal trouw moet zweren.
Valkeniers en gennez
Wat gebeurt er als de soeverein geen leengronden meer kan uitdelen? Dan speelt hij het vertrouwen kwijt. Kijk hoe Bruno Valkeniers voor het Vlaams Belang de jongste verkiezingen verloor en daar nu de rekening voor gepresenteerd krijgt. Voor het eerst in jaren raakte het VB parlementszetels kwijt. Voor het eerst in jaren stemden partijmandatarissen de nieuwe bestuursploeg van Valkeniers weg.
Ach, dat is gewoon het beste bewijs dat het Vlaams Belang een democratische partij is, luidde vorige weekend het verweer. Maar wie de politiek kent, weet: als dezer dagen gezegd wordt dat er democratie heerst in een partij, dan is de kans groot dat de partij zwaar in de problemen zit.
En als het wel goed loopt? Dan regeert de soeverein en wordt van de rest onvoorwaardelijke loyauteit gevraagd. Hoe anders kan je omschrijven hoe Caroline Gennez met een kleine schare niet-verkozen vertrouwelingen de ministersposten voor de sp.a verdeelde. Dat een van hen het opzijschuiven van Frank Vandenbroucke in een mail omschreef als 'l'assasinat du prince', spreekt in dat geval boekdelen. Waarna bij de afdeling Vlaams-Brabant dan toch een kleine paleisrevolutie uitbrak.
kiezer beslist
De vraag is wat nodig is om de partijpolitiek - of zo je wil de representatieve democratie - wat van haar geloofwaardigheid en slagkracht terug te geven. Een denkspoor kan de afschaffing van de lijststem zijn. Dan maakt het niet uit hoe hoog of laag iemand op een lijst staat. Laat de kiezer beslissen.
Vlaams minister van Binnenlands Beleid Geert Bourgeois (N-VA) kondigde deze week aan dat bij de lokale verkiezingen van 2012 de kieslijsten de eerste twee plaatsen niet mogen worden ingenomen door mensen van hetzelfde geslacht. Maar waarom niet veel verder gaan in die hervorming en de lijststem helemaal afschaffen?
En waarom zetten we niet het mes in de lange lijst politieke mandaten? Hoe meer zetels er te verdelen zijn, hoe meer macht een partijtop krijgt. Een reden te meer om politieke mandaten die niet meteen nodig zijn, af te schaffen. Provinciebesturen doen goede dingen, maar waarom is er zo'n lijvige provincieraad nodig? Laat zoiets over aan de administratie.
Patrik Vankrunkelsven zegt dat zijn laatste daad als parlementslid een wetsvoorstel zal zijn om de Senaat af te schaffen. Andere senatoren, zoals Luckas Vander Taelen (Groen!), gaan akkoord. Een goed idee. Misschien brengt het zelfs weer wat bescheidenheid in de partijhoofdkwartieren, zoals George Washington het ongetwijfeld graag had gezien.
Misschien is de Senaat afschaffen, zoals Patrick Vankrunkelsven deze week voorstelde, geen slecht idee. Het zou misschien wat bescheidenheid in de partijhoofdkwartieren brengen. © belga
Als nu gezegd wordt dat democratie heerst in een partij, is de kans groot dat er zware problemen zijn.
politiek weekboek door bart haeck
Bij Open VLD, MR, sp.a en Vlaams Belang vechten de clans om de troon.
Publicatie : De Tijd - 31 oktober 2009
Responses: